Çoxumuzun ingiliscə ilk eşitdiyi cümlələr filmlərdən, cizgi filmlərindən və mahnılardan gəlib. Bunun səbəbi var: video maraqlıdır, kontekst aydındır, sözlər real insanların dilindən çıxır. Düzgün qurulanda film və serial izləmək həm dinləmə bacarığını, həm söz ehtiyatını, həm də tələffüzü gücləndirir.
Bir şərtlə: izləmə aktiv olmalıdır. Ana dilində altyazı ilə üç sezon baxmaq xoşdur, amma dil baxımından çox az şey verir.
Səviyyənə uyğun nə izləməli?
| Səviyyə | Nə uyğundur |
|---|---|
| A1-A2 | Sadə cizgi filmləri, dil öyrənənlər üçün qısa videolar, gündəlik vloqlar. Danışıq yavaş, mövzu tanış olmalıdır. |
| B1 | Sitkomlar (Friends, Modern Family), səyahət və yemək vloqları. Gündəlik danışıq, qısa epizodlar. |
| B2 | Dram serialları, sənədli filmlər, müsahibələr, TED çıxışları. |
| C1 | Demək olar ki, hər şey: hüquq və tibb serialları, stand-up, podkastlar, fərqli aksentlərin çox olduğu filmlər. |
Yaxşı seçim belə olur: süjeti izləyə bilirsən, amma hər dəqiqədə bir-iki yeni söz, ifadə qarşına çıxır.
Başlamaq üçün bir neçə ideya
- Friends. Qısa epizodlar, gündəlik mövzular, çoxlu təkrarlanan ifadələr. B1 üçün klassik seçimdir.
- Modern Family. Ailə həyatı, aydın danışıq, müasir ifadələr.
- The Office (ABŞ versiyası). İş mühitinin dili: görüşlər, e-poçtlar, ofis söhbətləri.
- Sənədli filmlər. Təbiət və səyahət filmlərində diktor aydın və sakit danışır, B1-B2 üçün yaxşı dinləmə məşqidir.
- Sevdiyin filmin ikinci baxışı. Süjeti artıq bildiyin film ingiliscə izləmək üçün ən rahat başlanğıcdır.
Altyazıdan necə istifadə etməli?
Altyazı köməkçidir, amma onu mərhələ-mərhələ azaltmaq lazımdır:
- Əvvəl ingiliscə altyazı. Eşitdiyin sözü yazılışı ilə birləşdirirsən. Ana dilində altyazı ilə müqayisədə xeyli çox fayda verir.
- Çətin yerlərdə ikidilli altyazı. Yuxarıda ingiliscə, aşağıda azərbaycanca sətir. Mənanı itirmirsən, ingiliscə mətni də görürsən.
- Sonda altyazısız. Artıq baxdığın epizodu altyazısız yenidən izlə. Süjeti bildiyin üçün qulaq sözlərə daha yaxşı fokuslanır.
Bir səhnədən maksimum fayda: 15 dəqiqəlik üsul
Bütöv filmə passiv baxmaq əvəzinə bəzən bir səhnə üzərində dərindən işlə:
- İzlə. 2-3 dəqiqəlik səhnəyə ingiliscə altyazı ilə bax, ümumi mənanı tut.
- Dayandır və təkrar et. Hər replikadan sonra videonu saxla və cümləni aktyorun intonasiyası ilə ucadan de.
- İfadələri yaz. Səhnədən 3-5 faydalı ifadə seç: “No way!” (Ola bilməz!), “I’m on my way” (Yoldayam), “It’s up to you” (Özün bilərsən).
- Altyazısız bax. Səhnəni bir dəfə də altyazısız izlə və nə qədər çox başa düşdüyünə diqqət et.
Belə işlənmiş bir səhnə passiv baxılan bütöv epizoddan daha çox şey öyrədir.
Tanımadığın sözlə nə etməli?
Hər bilmədiyin sözdə videonu dayandırsan, izləməkdən zövq almayacaqsan. Qayda sadədir: süjeti başa düşməyə mane olan və ya bir neçə dəfə təkrarlanan sözləri qeyd et, qalanlarını burax. Qeyd etdiyin sözləri sonra cümləsi ilə birlikdə öyrən. Kontekstdən ayrılmış söz tez unudulur, filmdəki səhnəyə bağlı söz isə uzun müddət yadda qalır.
Videonu dərsə çevirən alətlər
Bu gün bir çox tətbiq izləməni asanlaşdırır. Məsələn, FluentED-in Video bölməsində altyazısı olan YouTube videolarına ikidilli altyazı ilə baxırsan: ingiliscə və azərbaycanca sətirlər alt-alta görünür, istənilən sözə toxunanda video dayanır və sözün mənası açılır. Bəyəndiyin sözü saxlayıb sonra təkrar edə bilərsən.
Mahnılar və podkastlar da işə yarayır
Video həmişə əl altında olmur. Yolda, idmanda, yemək hazırlayanda podkast və ya sevdiyin ingiliscə mahnılar qulağı dilə öyrəşdirir. Mahnının sözlərini tapıb oxu, bir neçə dəfə birlikdə oxu. Podkastda isə bir epizodu iki dəfə dinlə: birinci dəfə ümumi mənaya, ikinci dəfə ayrı-ayrı ifadələrə diqqət et.
Hər gün bir az
Gündə 15-20 dəqiqə aktiv izləmə həftə sonu üç saat passiv baxmaqdan daha çox fayda verir. Sevdiyin seriala yeni gözlə bax: hər epizod həm istirahət, həm də kiçik bir ingilis dili dərsi ola bilər.